Промени на климата на земјата

Клима – грчи збор, кој означува поднебје на некој реон и неговата метеоролошка состојба, особеност која е одредена врз основа на средните вредности – температура и врнежи.

Сеуште се актуелни климатските региони на океанската, приморската, континенталната, тропската и субтропската клима. Тоа е една одделна наука од која зависи опстанокот на човешството на нашата земја со милениуми наназад, климата била предмет на опсервација на човекот зашто од неа зависела и неговата дејност. Таа наука – климатологија, со појавувањето на писмото започнува и нејзиното бележење – следење на нејзините промени. Од тие бележења, со време, се констатирало дека некои промени на климата, односно во нејзините ,,појаси’’ се случувале, се повторувале промени во децениски вековни и милениумски интрвали. Како на пример; народот вели : ,, Седум сити и Седум гладни крави!’’ за климатските промени, што природата си ги ,,планира’’, наогаме податоци во една статија на весникот ,, Братство’’ од Ниш, печатена во далечната 1968 година под наслов: ,, Промени на климата на Земјата!’’, пренесена од списанието космос, во скратена форма. Значи, уште пред околу половина век се поставило прашањето:  Топли ли се зимите? Атомските бомби ли се криви или нешто друго? Што ни покажуваат метеоролошките податоци? Тоа зима ли е? Какви зими имаше порано? Понекогаш, тие беа многу посурови, а снеговите – многу дебели! Така зборуваат луѓе на разни возрасти осовн тие – старите над 70 години. И, секој е согласен со тоа. Но, навистина е така? Ако се направи една мала прошетка по развитокот – историјата на климата, на нашата 4 миљардитна ,, убавица’’, се вели во оваа статија, од времето кое геолозите го нарекуваат ,, кватернер’’, кога ледената круна ја овенчувала нејзината ,, глава’’. Во тоа време британските острови не биле одделени од европското копно, од сончевата Франција. Реката Рајна, течејки низ широка долина, што сега е дно на Северното Море , ја примала реката Темза. Покрај нив, како и крај сите други реки и во широките не прегледни шуми од родендрони, бор , ела, клен, фикус, па и даобови, магнолии, мирно паселе Хипопотаамуси и Носорози, а долините на реката Арно (Италија) и на територијата на денешна Руска федерација, се ,,шетале’’ величенствените јужни слонови со повеќе од еден метар повисок од сегашниот слон. Имало многу Мастодонти гигантски елени.

Таа мирна – спокојна слика била уништена од пронижувачкиот Рев(Рикање) на жестоки северни ветрови, кој го донеле неверојатното ледено ,, дишење’’ на извонредната жестока зима! Скоро над Европа, Азија, Северна Америка, се ,, слизнале’’ ледени ,, јазици’’ страшен студ зафатил голем дел од северната земјина полутопка. Настапило таканареченото ,, гјунското’’ ледено време кое суштествувало пред шестотини илјади години! Потоа, едноподруго се заредиле затоплувања и нови заладувања… Дури по периодот на ,, Вјурмското’’ замрзнување, започнуваат постепени ,,омекнувања’’ на климата, кои посилно се почуствувале околу 10 000 години пред нас. Манипулирајки со илјадници години, статијата на ,, космос ‘’ натаму бележи дека пред 7 000 години, настапил така наречениот ,,Атлантски климатски период!’’ , кој придонел некогашните замрзнати пространства пак да обраснат со Дабови, Липи, Орев, Бука и друг вид дрвја. Потоа, цели 2 000 години климата била топла и дождовна, а потоа пак настапила субореалната сува клима, при што пресушиле сите блата на северната земјина полутопка. Тоа е времето на ,,вронзов’’ век. По него, по 3 000 години, повторно застудело,  страшни студови свирепствувале се до 1010-та од нашата ера, кога пак почнало времето да се затоплува и кога на југо-западен Гренланд мразовите се растопиле!… И, од се до сега изнесено, се добива впечаток дека климата на земјата се менувала во периоди од илјадници години. Тоа е забележано во книгите на трговците кој работеле на ,,ангро‘’. Каприците на природата – климата, продолжувале, но веќе ,, Илјадарките’’ почнале да се ,,уситнуваат ‘’ на стотици (години!) така, во текот на 13-ти, 14-ти век, луѓето запомниле – забележале не чуени бури, поплави и пак студови, па потоа ледниците се намалиле. Од 1555 до 1709-та година (веќе прецизно), студени зими и дождовни лета се ширеле низ цела Европа. Најтешки биле десети летијата 1593-та, 1599-та и од 1690 – 1699 година. Тогаш, на пример, реколтите во Шкотска и Јужна Скандинавија биле наполно унишетни. Не подобро било и во останатиот дел на Европа. Ова се регистрирало во книгите на трговците со жито. Вонредно сурови зими се

забележани во Средоземието во 1608 и 1621 година. Меѓу 1624-та и 1634-та година, во Турција се појавиле и брзо се рашириле ледници, а по планинските врвови на Етиопија, имала долго годишни снегови. Во 1621-ва година замрзнал значителен дел од црно море. По 1700 година климата во Европа започнала, да се подобрува. Особено меки биле зимите во централна и западна Европа. Летата станале многу дождливи и тоа продолжило се до 40-те години на 19-ти век. Нормално, одвреме, навреме, тоа затоплување било прекинувано од ненадејни заладувања, но тоа не ја променило, во суштина климата на општо затоплување по 1700-та година. Во предходното дваесетото столетие, веќе се набљудуваат; покачувањето на водата, на океаните и на воздухот. На пример; воздухот над Гренланд, Северна Скандинавија, Северна Канада и Северна Азија, температурата се покачувала од еден до 6 степени – целзиусови. И кај нас, во последните децении има потопли зими, со малку снег и врнежи. Во таква климатска ситуација, нормално е да се покрене прашањето, се вели во статијата на ,, Космос” ; На што се должат тие постојани промени на климата низ изминатите столетија? За читателот ќе е изненадување кога ќе се рече дека уште во четврти век во нашата ера и Аристотел античкиот филозоф, пишувал за тие промени! Во Средниот век, луѓето тие промени ги толкувале со ,, божји гнев!‘’, првите научни обиди за анализирање на промените на климата започнале во 18-ти и 19-ти век резултатите и анализите, од тогаш па до денес, потврдуваат дека, меѓу илјадитата и илјада и двестота година имало општо затоплување на климата, а потоа помеѓу 1430-та и 1700-та година следел ,,мал ледников период‘’ и најстудените години од него биле деведесетите години од 16-ти век и четриесетте години од 17-ти век.  Сегашното (1968-ма година) затоплувањто ја достигнало највисоката точка. Очигледно е дека станува збор не за затоплување на климата воопшто, туку за смена на постудедени периоди со потопли. Која е причината за таквите промени? ,, денес се вели во споменатата статија, најзадоволителна е хипотезата на А. Дефант,

според која подобрувањето на климата на Земјата во последното десеттолетие (1968-ма година), може да му се препише на ослободувањето на вулканската дејност, т.е на избиструвањето на земјината атмосвера. Освен тоа, и на пресметувањата на г. Плас кои покажуваат дека зголемувањето на јаглен диоксиодот во атмосверата, од постојаното зголемување на фабричките оџаци. Јаглендиоксиодот ги ,, голта’’ , особено силно, топлинските бранови на сончевата радиација и под задржувачката ,, пелена’’ од јагендиоксид, климата на Земјата станува се потопла!  До денес, значи, пред околу половина век (1968 година) средната температура се зголемила за 1 степен. Мерењата на метеоролошките станици, по изригнувањето на вулканите покажуваат дека температурата се намалува, како што е случај со вулканите Асма, Скаптар, Јокул, Везув и др. Во 1783 – 1785-та година температурата се снижила за два степена, а во 1815-та година по

изригнувањето на вулканот Тамборо во Индонезија, средната температура во Европа се намалила за 1,1 степен, како резултат на што и развитокот на

растителниот свет се намалил, а годината 1816-та била наречена ,, година без лето!’’ Во периодот на Првата Светска војна со употреба на нуклеарните експлозии, а тоа значи дека на промената на климата започнува се посилно да се менува човекот. Со тие експлозии во атмосверата се исфрлува нуклеарна прашина. Јапонските учени установиле дека првата експлозија на хидрогенска бомба во 1954-та година предизвикала силно затемнување на атмосверата како и тие од изригнувањето на вулканите со исфрлање на пепел. Освен тоа, установено е дека по таквите екплозии, времето се влошува; се јавуваат бури торнада и други атмосверски пореметувања.

Тешко е сега, да се утврди дека живееме во период во кој зимата постепено си ,, заминува’’ , дека има затоплување на времето и скоро, општо земено, нема да има снегови! Наполно е можно денес (1968-ма година) да преживуваме период на позначително затоплување, но тоа неможе да се докаже само врз основа на набљудување од неколку десетилетија. Тенденција е, сегашното развивање на климата да може да се установи, посигурно, одвај по 100 до 200 години,  завршува статијата од статијата Космос. Периодот по објавувањето на статијата, потврдува дека промената на климата веќе не е ,,специјалност’’ само на природата, туку и резултат на човечкиот фактор. Локалните војни (Виетнам, во Арапскиот залив и др.) каде се испробува хемиски оружја пожарите на нафтените полиња и пожарите низ цел свет предизвикани од човекот, загадување на светските водени пространства, пролевањето на нафта по полињата, енормното зголемување на хемиски индустриски капацитети, бројот на милионските мегалополиси, произвотството на хемиски и биолошки одпадоци и, на крајот, светкавичниот растеж на населението во светот, 2 милјарди луѓе околу 1960-та година, до 7 милјарди денес!  Тоа, меѓу другото значи дека некогаш 2 милјарди грла, само луѓе, нонстоп во атмосверата исфрлаат милјарди кубици јаглендиоксид, што природата тешко може да ги претвори ви кислород. Тука се уште, озонските дупки, киселите дождови, и уништувањето на шумите и прашумите – ,,белите дробови!’’. Се тоа придонесува за такво менување на климата што води кон пропаст на светот – ,, апокалипса’’. Ако не се превземат брзи и соодветно ефикасни мерки  за решавање на овој глобален проблем, во иднина нема да има ниту ,,промени’’ на климата ниту некој ќе ги забележува!