Селото Љубанци и неговите раритети

Во подножјето на скопска црна гора, наредени се како ѓердан, поголем број села.Некаде на средина е с.Љубанци, на 10 км од Скопје. Негови соседи се: селотото Љуботен на исток, Кучевиште и Побожје на запад, на север, високо во планината селто Бродец, а под Љубанци е с. Радишани. Сместено во пазувите на мала живописна речна долинка, во заветрина, некогаш селото и не се забележува од далеку. Низ него протекува ,, Љубанска” река, која никогаш не пресушува. Селото се наоѓа на 600 метри надморска височина, и според стручните проучувања е констатирано дека тој предел се одликува со својата ,, микро-клима’’ погодна за туризам, рекреација и особено за лекување на болни од туберколоза(градо болни). Просторот на скопското црногорие, па и на селото Љубанци е полн со остатоци од некогашни градби, дури и од времето на инператорот византиски Јустенијан. Турската документација од 14-ти 15-ти век зборува дека Љубанци, заедно со другите села суштествуваат уште од 8-ми век. Тоа го покажуваат и археолошките наоди како тие во месноста Пештер каде имало тврдина, а подоцна на тоа место се изградени куќи. И во самото село жителите копајки во дворовите наидувале на градби од тој период.

Од подоцнештно време се изградени и црковни објекти. Нај стара е квата св. Богородица, на источната страна од селото, близу до селските гробишта нејзината старост ја потврдуваат најдените камени плочи со латинско писмо. Капелата е урната некаде околу 1980-та година и на нејзино место изградена е црква со современ иконостас. Западно од селото, во месноста ,,Манастириште” имало манастир со црква посветена на св Никола. Во минатото манастирот често бил напаѓан и ограбуван од жителите-албанци од селото Брест зашто низ Љубанци минувал патот од Брест за Скопје. Сега таму има само остатоци од градежен материјал- ќерамика и камен, а добар дел од материјалот е пренесен во 1847 година и со него е изграден манастир, кој пак го носи името св. Никола. Тој се наоѓа на 2км над селото. Неговата локација е таква што, до некаде потсетува на месноста Метеори во Грција! Имено, западниот крај на конаците и трпезаријата со чардак, речиси, висат над бајаѓи длабоката бездна! Манастирот го слави ,,летен св Никола’’ кога во него и околу него се собира многу броен народ. Манастирот пред втората светска војна служел како болница на градоболни (Туберколоза), благодарејки на специфичната микро клима.

По ослободувањето, надвор од манастирскиот комплекс беа изградени бараќи за детско летувалиште, но за изхрана служеа кујната и трпезаријата на манастирот. Некаде во 70-те години, бараќите беа демонтирани и на нивно место е изграден модерен летувалиштен комплекс , со современа кујна и трпезарија. За жал овој модерен објект, среде бујна и живописна вегетација и околина започна да ,,опсутува’’ , зашто како да немаше интерес од скопските граѓани за негово користење во времето на косовската криза се сместија бегалци од Косово. Последиците од тоа се трагични!… како раритет само на овој љубански терен наречен љубанска планина е зафатен од костенова гора. Берењето на костените е вистински празник селаните, речиси, во истден идат во берба и во селото Љубанци има црковен објект кој го носи името на светецот – св. Никола! Тој датира од 16-ти век. Жителка на Љубанци вели дека оваа црква е ,, врсник’’ на џамијата ,, Јаја Паша џамија’’ во Скопје. Има живопис од две епохии; стариот е од 1847 година, а новиот 1887 година. Оваа црква има своја немила историја; во 1930 година, властите донесуваат решение со кое се затвора црквата и е забранета бого служба во неа. Верниците од Љубанци биле натерани да одат на богослужба во црквата во блиското село Љуботен, на околу 2 км од Љубанци. И таа црква е во чест на светецот св Никола, изградена од ,,госпоѓа Даница’’, во цар – душаново време во 14-ти век. И, евекурозиотет – раритет светецот св Никола трајно си се удомил на овој мал терен! Забраната за богослужба во љубанската црква траела се до втората светска војна.

Во селото по првата војна е изградено основно училиште, со приземје и кат, а по ослободувањето во дворот е изграден објект за училишен интернат. И тој објект е единствен во скопското црногорие. Куќите во старит дел на селото некогаш задожително односно било обичај да се градат од камен и ќерпич и тоа приземје и кат. Приземјето има два дела и служело за чување на стоката и за сместување на бочвите со вино и ракија и жито. Катот (од ќерпич), е со широќи чардаци без таван, и простории за живеење. Прозорците се мали, а подот е покриен со земја. Ваквото градење траело се до 30-те години на 20-от век. Куќите имале главен и спореден влез. Во турско време биле изградени неколку куќи што претставувале, но и денес ,, ремек-дел’’ на македонската архитектура. Сепак, меѓи нив се истакнува таканаречената ,,Кралклова куќа’’. Но, и таа како селската црква, има своја жална историја – судбина! Имено, сопственикот отишол во туѓина и се збогатил. Сакал да изгради куќа како ,,никоја друга ‘’ во селото! Фатил мајстори и тие почнале со изградбата. Но, стопанот бил со ,, истенчен’’ кус и табиет често доаѓал како напредува изградбата и се ќе најдел некоја маана, нешто што не му се допаѓало па ѓи терал мајсторите да уриваат и наново да градат. Таквото малтретирање ѓи налутило мајсторите и тие започнале да колнат: ,, да даде господ, никогаш да не живееш во куќата!’’ малтретирањето преминало и во понижување, зашто газдата не им дозволувал на ѕидарите, поработното време да се мијат и да се бањаат на реќичката веднаш до градбата, туку ѓи терал да одат под селото и таму да се ,, измијат!’’ на крајот, куќата била готова, но газдата краклов никогаш не заживеал во неа! Жителите на селото, не радозоруваат за судбината на кракловата куќа. Таа и денес е на своието место. Гордо исправена кон исток таа архитектонска убавица секое утре го причекува сонцето, но не и стопанот или мили гости!… и најновата историја на селото е вредна. Љубанци како нај погодно место, во пресрет на ослободувањето во есента 1944 година, таму била формирана ,, партизанска болница’’, ,, командата на скопското воено подрачје’’, и формирањето на околискиот комитет на организацијата СКОЈ (Сојуз на кумунистичката младина – омладина на Југославија). Денес, селото Љубанци освен стариот дел, згушен во малата речна долина на љуботенска река има и совемен урбан дел, кој е распослан од двете страни на патот односно улица кон Скопје, Кучевиште и Љуботен.

И натаму интезивно се гради. Патиштата се асфалтирани а и неколку селски улички. Освен тоа, одамна се изградени солиден водовод и канализација . До селото се сообраќајат автобуси на градското сообраќајно претпррријатие – број 47… Како ,, шлаг ‘’ раскажаното не одминлививо е да се каже дека место положбата на селото Љубанци е таква што само од тука има целосен, доминантен поглед кон целата скопска котлина и далечините почнувајки од инпозантниот шарпланински врв љуботен, па се до катлановските брда и осамената ,,солунска глава’’. Така ,, устроено’’ селото има светла преспектива, благодарејки на трудољубивоста на неговите жители!…

Facebook Comments