Јабланица – Село споменик (2)

Овој манастирски комплекс, сеуште се доградува, се украсува околината се средува и особено огромната покриена

трпезарија за околу четристотини гости…Упорно, но кој знае на кој начин потесното изровано, не асвалтирано патче се довлекува градежен разновиден материјал за да се доврши започнатото. На 6-ти јуни оваа – 2017 година бев присутен на празнувањето на ,, трет ден духови’’  во манастирот. Славјето започна со голема поворка на чело со свештеникот, а понего верници, од секаква возраст носекејки црковни херувини и хоругви и други црковни предмети ја обиколија црквата три пати со пеење религиозни песни во кој е изразена молбата кој бога да даде дожд за добра жетва и напредок на селото. Потоа поворката ѓи посетија сите цркви и свети места во селото.

Потоа следуваше богата ,,лицитација’’  на однесени подароци од верниците, а селаните заинтересирано ѓи купуваат, се тоа се одвиваше во една ведра и весела атмосвера потоа следуваше и богата трпеза, секако, на височина на 1450 метри. За чудо беше понудена и домашна ракија која по питкост и ,, шмек’’ не отстапува од ракиите од ,,низините’’! чудо е како на таква височина од 1200 метри во селото виновата лоза да го ,, узрева’’ грозјето успешно! (вообичаено било во селата од Долни Дримкол да се вари сливова ракија, препеченица, но со изградбата на акумулацијата ,,Глобочица’’ настанале промени во микро климата,  така што сливовите насади и родови е десеткуван. Во време на Отоманската империја, дел од данокот селото Јабланица го плаќала во шира, а тоа говори дека таму постоеле, некогаш, големи лозови насади)… Некогаш селото, во ,, полн’’ состав одгледувало многу пченка, ‘рж, компири и други замјоделски култури. Денес од тоа нема речиси ништо! Карактеристично е дека за разлика од другите околни села, во Јабланица нивите се речиси сите над селото. Кога минувавме по патчето и обратно, забележавме сеуште траги од некогашните плодни ораници, но само траги за спомен! Сега сето земјоделско производство е концентрирано околу куќните дворови а помалку, нешто, подалеку, но и сега пченката е доминантна. Таа, темно- зелена и ,, здрава’’ како да вели ,, јас не се предавам’’! во селото велат жителите нема бунари, но затоа има според кажувањето на жителите регистрирано повеќе од 500 извори со чиста, бистра и студена вода. Од нив е изграден и водовод… кога слегнавме во селото, ја посетивме соборната црква Св. Илија, лоцирана на една височинка, со недогледен поглед наоколу. Изградена е во 1889 година од деклан мазен камен. Тоа е дело на јабланчани – мајстори камено резачи, кои оставиле свој белег тука, во подалечната околина, на балканот па дури и во далечната Венеција. Црквата е три корабна со четри плитки куполи. Фреско живопис нема, но затоа има симпатичен иконостас со икони од кои особено се издвојуваат иконата работена врз овча кожа и ѓи претставува света Богородица со Христос во раце.

Живописецот или Зографот внел ,,зрел’’ реализам, чиниш, Богородица е жена ,, од нашата улица’’! Другата икона е ,,воведение Пресвета Богородица’’ и има потпис на авторот. Тоа е крсте Никољев од Лазарополе. И двете икони се работени во 1886-та година. Корабите и куполите се држат на четри камени столба, во сегменти, и завршуваат со четвртасти капители во орнаментика со вкусна орнаментика се и тамбурите, а сферните триаголници имаат рељефи од растителен свет  и ,,херувими’’ – Ангели со детски глави на крилја. Моите домаќини дадоа еден податок дека кога се градела црквата, турските власти не дозволиле да има прозорци на северниот ѕид, бидејки тој ,,гледал’’ кон муслиманската ,,шаинова мала”, туку само на јужниот ѕид, каде има и влез. Прави впечаток и убаво изградениот балкон на западната страна, над главниот влез, кој по обичај е наменет за жени … Посебно треба да се нагласи дека во ,,свое време’’ работел и свои дела оставил познатиот наш зограф – Дичо Петров, во црквите Пресвета Богородица и во Света Мина – Мартинија. Но, манијата да се оштетуваат нашите културно историски споменици и тука нашла свои актери. Така, на 13-ти септември 2009-та година се украдени иконите изработени од Дичо Зограф.

Некогаш селото Јабланица имало осмолетка со 350 ученика! Можеме да си замислиме каква врева била во училиштето, помалите и стрмни улички, кога учениците, едни си оделе кон дома, а другите кон училиштето! Тоа веќе одмна го нема, зашто сега има само 45 ученика! Но, сегашните жители се ,,страшно’’ оптимисти. Велат постепено има но има враќање на жители што го напуштиле селото. До селото до Струга и низ другите ,,долни населби’’ се обраќа мини бус четри пати дневно. Тоа овозможува контакти со околните населби и особено со Струга каде учат доста ученици и има службеници од селото. Под селото тече полноводна рекичка  која извира на запад близу  границата на Албанија. На неа е изградена мала хидро централа. Јабланчани се жалат на изменета еколошка состојба и на извзршената делумна експоприација. Стариот градежен мајстор Недан Петроски на 93 години се сеќава дека од ослободувањето па се до Резолуцијата на информбирото во 1948-ма година границата со Албанија била целосно отворена и населението во тој период контактирало, од обете страни на границата без документи, а потоа ,,целосно” затворена. Од таа страна на границата, регионот се нарекува ,,Голо брдо’’ населен со нашинци… Јабланица е село од каде потекнуваат многу наши истакнати учени и талентирани луѓе. Меѓу нив се браќата Милан и Александар Ѓурчинови. Милан – книжевник, книжевен критичар, славист, професор на универзитет и академик. Александар- филмски режисер, кој се истакна со Филмот ,,Исправисе Делфина’’.

Од селото е и писателот за деца Петко Домазетовски, Илија Аџиевски, познат ликовен уметник, извонредниот интерпретатор на народни песни – Добри Ставревски, архитектот Оливер Петровски – конструктор на Милениумскиот крст на Водно  (заедно со Јован Стефановски), шахиската Габриела Коскоска, член на нашата шаховска репрезентација, многу лекари во медицинскиот центар во Струга – специјалисти но и надвор од татковината, кои мигрирале уште на минатиот век… Мојте соговорници Илчо Цоклески – Активист благајник на црковниот одбор, неговиот брат Горан Цоклески и веќе споменатиот дедо Недан имаа уште многу што да кажат за своето село, но најмногу се задржаа на бројните тајни за селото што ги знаел свештеникот, сега на 93 години, но и покрај големите настојувања нивниот соселанец поп Петре Петроски многу кажал, но и многу нешта ѓи оставил како тајни – за навек! Самиот Илчо и тој остави еден настан да остане како тајна! Значи, можеби за следната средба!… и таква каква е денес Јабланица таа не престанува да ,, произведува ‘’  способни луѓе. Таков е, на пример Перо Пејчиноски кој се повеќе се афирмира во кулинарството, а тоа го покажа со приготвениот свечен ручек, горе во манастирот Св. Илија. Да се надеваме дека и натаму Јабланица и во иднина ќе се афирмира со своите таленти, скоро во сите области на целокупниот живот кај нас.

Share Button